Veri Defteri · Analiz ·
Diploma hâlâ değer mi?
Türkiye’de üniversite mezunu sayısı hızla artıyor. Diplomanın gelire ve işe etkisi azaldı mı? TÜİK’in gelir ve işgücü verisine birlikte baktık.
1,5 kat
2025, üniversite mezununun geliri / lise mezununun geliri
Evet, değer; ama eskisi kadar değil. Üniversite mezunları hâlâ lise mezunlarından belirgin biçimde fazla kazanıyor ve daha çok çalışıyor. Ancak bu gelir farkı 2013’ten bu yana daraldı, işsizlik de üniversitelilerde sıfırlanmıyor. Diplomanın getirisi en çok bölüme ve cinsiyete göre değişiyor.
1 · Gelir
Diploma hâlâ daha fazla kazandırıyor
TÜİK’in 2025 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması’na göre yükseköğretim mezunlarının esas işinden elde ettiği yıllık ortalama gelir 566.839 TL. Lise mezunlarında bu tutar 376.932 TL, hiçbir okul bitirmemiş olanlarda 183.900 TL. Eğitim düzeyi yükseldikçe gelir her basamakta artıyor.
2 · Gelir farkı
Ama fark 2013’ten beri daralıyor
Üniversite mezununun gelirini lise mezununun gelirine bölünce “diploma primini” buluyoruz. Bu oran 2006’da 1,45 kat idi, 2013’te 1,77 kat ile zirve yaptı, 2024’te 1,29 kat seviyesine indi. 2025 araştırmasında yeniden 1,50 kat.
Son yıldaki sıçramaya temkinli bakmak gerekiyor. Bu bir örneklem araştırması ve tek bir yıl gürültü olabilir; eğilimi görmek için bir sonraki yılın verisini beklemek daha doğru.
3 · Reel gelir
Herkesin reel geliri arttı, en az lise ve üniversite mezunlarınınki
Gelirleri enflasyondan arındırınca ilginç bir tablo çıkıyor. 2006’dan 2025’e reel gelir hiçbir okul bitirmeyenlerde %121, lise altı eğitimlilerde %99, üniversite mezunlarında %86, lise mezunlarında %80 arttı.
Bütün çalışanların ortalaması ise %129 arttı: her bir gruptan daha hızlı. Bu çelişki gibi görünür ama değildir. Bu dönemde çalışanların daha büyük bir kısmı yüksek gelirli eğitim gruplarına geçti; örneğin işgücündeki yükseköğretim mezunu sayısı 2020’de 8.399 bin kişiyken 2025’te 10.910 bin. Grupların içindeki artıştan çok gruplar arasındaki bu geçiş, ortalamayı yukarı çekti. İstatistikte buna bileşim etkisi denir.
Bir sonuç daha var: en az eğitimlilerle üniversite mezunları arasındaki fark azaldı. Üniversite mezunu 2006’da okul bitirmeyenin 3,66 katı kazanıyordu, 2025’te 3,08 katı.
4 · İş
Asıl fark işsizlikte değil, çalışmakta
2025’te işsizlik oranı yükseköğretim mezunlarında %8,4. Bu, lise altı eğitimlilerin (%7,4) üstünde, genel lise mezunlarının (%10,6) altında. Yani diploma işsizliği tek başına düşürmüyor.
Diplomanın asıl etkisi çalışma oranında. 15 yaş ve üstündeki yükseköğretim mezunlarının %70,2’si çalışıyor; genel lise mezunlarında oran %50,6, lise altı eğitimlilerde %41,6. Az eğitimlilerin bir kısmı iş aramadığı için işsiz sayılmıyor; bu yüzden işsizlik oranı tek başına yanıltıcı olabilir.
5 · Bölüm
Hangi diploma?
Üniversite mezunlarının işsizlik oranı 2020’de %12,8 idi, 2025’te %8,4. Ama bu ortalama büyük farkları saklıyor. İşgücü 150 bini aşan alanlar içinde işsizlik sanat mezunlarında %15,1, hukuk mezunlarında %6,0.
İş bulmak, bölümle ilgili iş bulmak da demek değil. 15–34 yaşındaki çalışan mezunların %58,7’si işinin bölümüyle büyük ölçüde uyumlu olduğunu söylüyor; %15,7 ise hiç uyumlu olmadığını.
6 · Kadınlar
Kadınlar için diploma daha önemli, ama yetmiyor
Kadınlarda eğitimin etkisi daha keskin. Genel lise mezunu kadınların işsizlik oranı %16,0, meslek lisesi mezunu kadınlarınki %17,1; üniversite mezunu kadınlarda %11,9. Erkeklerde aynı oranlar sırasıyla %8,1, %6,7 ve %5,8.
Gelirde ise fark sürüyor. Üniversite mezunu bir kadın, üniversite mezunu bir erkeğin gelirinin %73’ünü kazanıyor. Üniversite mezunu kadınların ortalama geliri (465.848 TL), lise mezunu erkeklerinkinden (414.809 TL) yüksek.
7 · Sınırlar
Neyi bilmiyoruz?
Diploma mı, aile mi? Bu veri birlikteliği gösteriyor, nedenselliği değil. Üniversiteye gidenler ortalamada farklı ailelerden geliyor: TÜİK’e göre babası üniversite mezunu olan 25–59 yaşındakilerin %79,5’i kendisi de üniversiteli; babası lise altı eğitimli olanlarda bu oran %18,4. Gelir farkının bir kısmı diplomadan değil, aile ve çevreden gelebilir.
Ortalama, dağılımı saklar. Rakamlar ortalama gelirdir. Aynı eğitim grubunda çok kazananlar da var, az kazananlar da; TÜİK eğitim gruplarının içindeki dağılımı yayımlamıyor.
Bölüme göre gelir yok. TÜİK bölüme göre işsizliği yayımlıyor ama gelir verisini bölüme göre ayırmıyor. Hangi bölümün daha çok kazandırdığını bu veriyle söyleyemeyiz.
Örneklem. Hem gelir hem işgücü rakamları örneklem araştırmasıdır; tek yıllık oynamalar hata payı içinde kalabilir.
Tablo
Rakamların özeti
| Eğitim | Yıllık gelir | Reel gelir artışı | İşsizlik | İstihdam oranı |
|---|---|---|---|---|
| Okul bitirmeyen / okuma yazma bilmeyen | 183.900 TL | %121 | %4,8 | %15,3 |
| Lise altı | 290.323 TL | %99 | %7,4 | %41,6 |
| Lise ve dengi | 376.932 TL | %80 | %10,6 / %9,2 | %50,6 / %60,7 |
| Yükseköğretim | 566.839 TL | %86 | %8,4 | %70,2 |
Lise satırında işgücü rakamları genel lise / meslek lisesi. TÜİK gelir ve işgücü verisinde eğitim grupları birebir aynı değil: gelirde “bir okul bitirmeyen”, işgücünde “okuma yazma bilmeyen” var.
Sık sorulanlar
Kısa cevaplar
- Üniversite diploması hâlâ değerli mi?
- TÜİK verisine göre evet: 2025 araştırmasında üniversite mezunları lise mezunlarının 1,5 katı kazanıyor ve çalışma oranları (%70,2) lise mezunlarından (%50,6) belirgin biçimde yüksek. Ancak gelir farkı 2013’teki 1,8 kat düzeyinden geriledi.
- Üniversite mezunlarında işsizlik oranı kaç?
- 2025’te yükseköğretim mezunlarında işsizlik oranı %8,4; kadınlarda %11,9, erkeklerde %5,8.
- Üniversite mezunu lise mezunundan ne kadar fazla kazanıyor?
- 2025 araştırmasında yıllık ortalama esas iş geliri üniversite mezunlarında 566.839 TL, lise mezunlarında 376.932 TL: yaklaşık 1,5 kat.
- “Diploma değer hesaplama” bu sayfa mı?
- Hayır. İnşaat ve kamu ihalelerinde kullanılan “diploma değeri” (iş deneyim belgesi) hesabı ayrı bir konudur. Bu sayfa üniversite diplomasının gelir ve işe etkisini TÜİK verisiyle inceler.